Euro ka zbritur në nivelin më të ulët historik kundrejt lekut, duke u këmbyer këtë javë me vetëm 93.62 lekë. Në teori, një monedhë vendase më e fortë duhet të ulë çmimet e mallrave të importuara, të reduktojë kostot e bizneseve dhe të rrisë fuqinë blerëse të qytetarëve. Megjithatë, në Shqipëri, ky efekt ende nuk po reflektohet në xhepat e konsumatorëve.

Çmimet e ushqimeve vijojnë të mbeten ndër më të lartat në rajon, eksportuesit paralajmërojnë humbje të konkurrueshmërisë, ndërsa debati mbi arsyet e forcimit të lekut është kthyer në një përplasje mes Qeverisë, opozitës dhe ekspertëve të ekonomisë.

Qeveria: Turizmi dhe investimet sollën më shumë euro

Qeveria argumenton se mbiçmimi i lekut është pasojë e hyrjes së sasive të mëdha të valutës në ekonomi, të nxitura nga turizmi, investimet e huaja dhe remitencat.

Kryeministri Edi Rama e ka cilësuar forcimin e lekut si një tregues të rritjes ekonomike, duke theksuar se nuk është euroja që është dobësuar, por ekonomia shqiptare që është forcuar.

Sipas të dhënave zyrtare, gjatë vitit 2025 turistët e huaj shpenzuan rreth 5.7 miliardë euro në Shqipëri, ndërsa investimet e huaja direkte arritën në 1.6 miliardë euro dhe remitencat kaluan 2 miliardë euro. Sipas Qeverisë, këto flukse kanë rritur ofertën e euros në treg, duke çuar në forcimin e lekut.

Opozita: Shpjegimi nuk mjafton

Opozita kundërshton këtë interpretim, duke argumentuar se një monedhë më e fortë nuk do të thotë domosdoshmërisht një ekonomi më e fortë.

Sipas kreut të Partisë Demokratike, Sali Berisha, kursi aktual i këmbimit nuk mund të shpjegohet vetëm me turizmin dhe investimet, por ndikohet edhe nga ekonomia informale dhe hyrja e parave me origjinë kriminale. Megjithatë, për këtë pretendim nuk janë paraqitur prova konkrete.

Debati mbi ndikimin e ekonomisë joformale nuk është i ri. Raporti i fundit i SPAK tregon se gjatë vitit 2025 janë sekuestruar dhe konfiskuar rreth 45.4 milionë euro pasuri, ndërsa sektori i ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme konsiderohet ndër më të ekspozuarit ndaj pastrimit të parave. Megjithatë, këto të dhëna nuk provojnë një lidhje të drejtpërdrejtë me kursin e këmbimit.

Ekonomistët: Ka ende pikëpyetje

Ekspertët e ekonomisë vlerësojnë se shifrat zyrtare nuk e shpjegojnë plotësisht forcimin e lekut.

Ish-zëvendësministrja e Financave, Irena Beqiraj, argumenton se analizat duhet të marrin në konsideratë jo vetëm valutën që hyn në vend, por edhe atë që del. Ajo thekson se nga të ardhurat prej 5.7 miliardë eurosh nga turizmi duhet të zbriten rreth 3.06 miliardë euro që shqiptarët shpenzuan jashtë vendit.

Sipas saj, një pjesë e madhe e investimeve të huaja përbëhet nga fitime të riinvestuara dhe jo domosdoshmërisht nga kapital i ri që hyn në ekonomi. Beqiraj vlerëson se 25 deri në 40 për qind e forcimit të lekut mbetet ende e pashpjeguar nga treguesit zyrtarë.

Edhe ekonomisti Pano Soko argumenton se bilanci tregtar vazhdon të mbetet në deficit dhe se investimet e huaja nuk justifikojnë një ndryshim kaq të madh të kursit të këmbimit.

Pse nuk po ulen çmimet?

Në teori, një lek më i fortë duhet të përkthehet në çmime më të ulëta për konsumatorët, pasi importet bëhen më të lira.

Megjithatë, ekonomistët theksojnë se kjo nuk ka ndodhur. Një studim i fundit tregon se gjatë vitit 2024 çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike në Shqipëri arritën në 100% të mesatares së Bashkimit Evropian, duke shënuar rritjen më të madhe në rajon.

Sipas ekspertëve, konkurrenca e dobët, mungesa e transparencës në treg dhe problemet strukturore të ekonomisë kanë bërë që përfitimet nga forcimi i lekut të mos reflektohen në çmimet që paguajnë qytetarët.

Fituesit dhe humbësit

Forcimi i lekut ka krijuar fitues dhe humbës në ekonomi.

Më të goditurit konsiderohen eksportuesit dhe operatorët turistikë, të cilët realizojnë të ardhurat në euro, ndërsa kostot i kanë kryesisht në lekë. Rënia e euros ul fitimet dhe i bën produktet shqiptare më pak konkurruese në tregjet ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, përfitojnë bizneset importuese, qytetarët me kredi në euro dhe vetë shteti, pasi një pjesë e borxhit publik në euro shlyhet tashmë me një kurs këmbimi më të favorshëm.

Ndërsa euro vijon të humbasë terren ndaj lekut, debati mbi shkaqet e këtij fenomeni dhe ndikimin e tij real në ekonominë shqiptare mbetet i hapur.